Duitsland, Engeland, België: zo regelen de buurlanden de meterkast — en wat Nederland in plaats daarvan heeft

In Duitsland gaan gezellen na hun examen op de Walz: drie jaar en een dag onderweg, minstens vijftig kilometer van huis, om bij wisselende meesters te werken. Timmerlieden doen het, metselaars, dakdekkers — en, in een blauwe Kluft en een stuk minder vaak, ook elektriciens. Wat de eeuwen doorstond was niet de folklore maar de overdracht: de meester biedt onderdak en werk, de gezel kijkt de streekeigen kneepjes af, en zo bleef de kwaliteit van het vak generaties lang gewaarborgd. Toch is het interessante verschil tussen ons en de buurlanden niet die traditie. Het is de nuchtere vraag die zij wél hebben beantwoord en wij nog niet: wie let er eigenlijk op de meterkast?

Want die kast wordt het drukste kruispunt van het huis. Zonnepanelen, een laadpaal, een warmtepomp, en sinds kort de thuisbatterij die je bij wijze van spreken bij de supermarkt meeneemt. Elke aansluiting komt samen achter diezelfde hoofdzekering. De landen om ons heen behandelen dat als een serieuze ingreep in de installatie — en elk doet het op zijn eigen manier.

Duitsland: een poort, en de fasebalans in de norm

In Duitsland is op twee plekken vastgelegd wat hier aan de installateur zelf wordt overgelaten.

Het eerste zit in de aansluitvoorwaarden van de netbeheerder. Werk achter de hoofdzekering wordt alleen gedaan door de netbeheerder zelf of door een bedrijf dat is ingeschreven in het Installateurverzeichnis. Die inschrijving is geen formaliteit: een willekeurige netbeheerder vraagt inschrijving in de Handwerksrolle, een vakbekwame bedrijfsleider die voltijds aanwezig is, een aansprakelijkheidsverzekering van minstens een miljoen euro en aantoonbaar de juiste meetapparatuur. Geen inschrijving, geen werk.

Het tweede zit in de techniek. De norm VDE-AR-N 4105 stelt een grens aan de Schieflast: een 1-fase omvormer of batterij mag tot ongeveer 4,6 kVA asymmetrisch op één fase leveren. Daarboven moet het over de fasen worden verdeeld. Duitsland dwingt daarmee in de norm af wat een goede installateur met de hand zou moeten bewaken: dat niet één fase scheef en zwaar belast raakt.

En let op — die poort zet niemand boven de wet. Breekt er brand uit of krijgt iemand een schok, dan blijft de meester persoonlijk en juridisch aansprakelijk voor al het werk dat onder zijn naam is opgeleverd, ook dat van zijn gezellen. Het register regelt wie er binnen mag; de verantwoordelijkheid voor wát hij achterlaat, verdwijnt daarmee niet. En precies dat laatste — kunnen laten zien wat je hebt gedaan — is waar het ook bij ons om draait.

Engeland: een aparte brandnorm

Het Verenigd Koninkrijk pakte het bij een ander eind vast. Naast de bedradingsnorm BS 7671 kwam er in 2024 een aparte specificatie voor de brandveiligheid van batterijopslag in woningen: PAS 63100. Het is (nog) geen harde wet, maar via de gedragscode van de IET wordt het de facto de meetlat — en wie onder het MCS-keurmerk werkt, de route naar vrijwel alle subsidies en regelingen, wordt geacht die te volgen.

De gedachte erachter is simpel. Een accu vol energie in een bijkeuken of garage is iets anders dan een stopcontact. Dus komt er een eigen brandnorm, en werkt degene die hem plaatst onder een keurmerk dat vakbekwaamheid borgt.

België: keuring én een dubbele registratieplicht

Vlaanderen ging het verst. Een batterij-installatie moet volgens het AREI door een erkend organisme worden gekeurd vóór ingebruikname — geen plug-and-play, maar een installatie met onafhankelijke controle. En daar bovenop staan twee verplichte registraties: bij Fluvius, de netbeheerder, voor het netbeheer, en bij Bebat, met de unieke serienummers van de batterijmodules, voor de recycling.

Het aardige is dat de Belgische cijfers precies laten zien waar het ook dáár misgaat. Ruim 185.000 klassieke thuisbatterijen zijn bij Fluvius aangemeld, en bijna 10.000 plug-and-playbatterijen. Maar slechts 10% van de Belgen kent de registratieplicht bij Bebat, en 37,8% van de stekkerbatterijen wordt bij een buitenlandse webshop gekocht — buiten elk zicht om. De stekkerbatterij is ook daar het gat: hij wordt gekocht als een apparaat en geïnstalleerd als een installatie, en niemand legt vast wat er nu eigenlijk hangt.

Laten we wel eerlijk zijn

Een register, een keuring of een brandnorm maakt geen slecht werk goed. Ook in Duitsland en België hangen er kasten waar je van schrikt, en een inschrijving zegt niets over de klus van vorige week. Wie beweert dat het gras daar overal groener is, krijgt terecht tien installateurs in de reacties die uitleggen dat er ook daar wordt gerommeld.

Wat die systemen wél doen, is twee dingen. Ze maken één vraag beantwoordbaar — mag deze partij hier überhaupt aan het werk, en is dit gekeurd? — en ze leggen vast wát er hangt, met serienummer en op welke fase. Een poort, en een spoor.

Nederland: geen poort, wel een spoor

Nederland heeft die poort niet. Achter de meter mag in beginsel iedereen aan het werk; erkenning via InstallQ is vrijwillig. We hebben geen keuringsplicht zoals het AREI, geen aparte brandnorm zoals PAS 63100, en geen verplichte batterijregistratie zoals bij Fluvius en Bebat. De leek koopt een stekkerbatterij, plaatst en plugt hem in, en niemand herbeoordeelt of de gekozen fase de belasting aankan of houdt het totaalplaatje bij.

En toch pleit ik er niet voor om het Duitse of Belgische model over te nemen. Een poort bouwen die er niet is, kost jaren en een wetswijziging. We hebben namelijk al een moment dat hetzelfde effect kan hebben, en het ligt er al: het opleverdossier.

Sinds de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen ligt de bewijslast bij de aannemer en de installateur. Wie stelt dat zijn werk deugde, moet dat kunnen laten zien — tot jaren na oplevering. Dat rapport moet er tóch komen, bij elke klus. En precies dáár kan digitaal wat de buurlanden met een keuring en een register afdwingen: een meterkastpaspoort dat per installatie vastlegt wát er hangt, met welk serienummer, op welke fase en of het aan NEN 1010 voldoet — een open standaard, met de data in de QR op de kastdeur in plaats van in een register in Brussel of Berlijn. Met een Fasecheck die bij plaatsing toetst of de gekozen fase de extra belasting fysiek aankan, precies de Schieflast-grens die Duitsland in de norm zette. Aantoonbaar, in minuten, zonder nieuwe keuringsplicht.

Dat is geen poort met een sleutel. Het is een spoor dat je achterlaat. In een land zonder register is dat misschien wel het eerlijkere mechanisme: niet wie er binnen mag, maar wie kan laten zien wat hij gedaan heeft.

De consument hoeft daarvoor maar één ding te doen. Vragen om het rapport. En de installateur maar één ding: het vastleggen.

Dit is het derde deel in een reeks over de Wkb en de regie in de meterkast. Eerder: "Pak de regie in de meterkast" en "Vergunningsvrij werk? De waarschuwingsplicht geldt nog steeds".